COLEGIO DE MÉDICOS DE BIZKAIA

Antonio de La Rodaren bizitza miresgarria

Isidoro Calvo Lorenzo

Ia gizaki guztiok Heriotzaren beldur gara. Ezin diogu aurpegira begiratu gurengana hurbiltzen denean, errukigabe, bere sega zorrotzaz kargatuta. Nahiago dugu bertatik ihes egin eta itxaropen hutsal baten babesean babestu. Hala ere, gutxi batzuk haren zain epel eta lasai egotera ausartzen dira. Topaketaren unea iristen denean begietara behatzen dute (inork ez daki nolakoa den haren begitartea, ikusi duten guztiak ez baitaude gurekin), eta Heriotzarekin hitz egiten saiatzen dira. Orduan, une labur batez, bizidunen arteko egonaldia luzatzeko aukera sortzen da, minutu batzuen zehar besterik ez bada ere. Besteak beste, jakina da Heriotzak xakean jokatzea gustuko duela, eta inoiz ez dio partida on bati uko egingo. Hark beti aukeratzen ditu pieza beltzak. Ez du inoiz galtzen. Ruy Lopez edo Pedro Damiano bezalako maisuak ere ez ziren garaitzeko gai izan. Eta hori, arrakasta izanez gero, bizia barkatuko ziela agindu bazien ere.

Heriotza gupidagabea izan arren, amore-emailea izan ohi da, errespetu osoz tratatzen bazaio. Hala gertatzen da kawakura herriarekin, Amazonasen adarra den Japura ibaiaren meandroen eta Kolonbiako oihaneko hostotza lodiaren artean ezkutatuta dagoen tribu indigena txiki bat. Aintzinean, kawakurek Heriotzarekin hitzartu zuten honek ez zuela tribuko kiderik Pachamamatik goizegi eramango. Baina beranduegi ere ez. Hainbestekoa da Heriotzak pertsona horiengan duen konfiantza, ezen haien esku uzten baitu beste bizitzarantz igarotzeko une egokiena zein den erabakitzeko irizpidea. Horrela, haurtxo bat jaio berri izaten denean, bere lepoaren inguruan manguare izeneko kutun bat jartzen diote. Kutun honek Heriotzari oraindik pertsonaren azken ordua iritsi ez dela adierazten dio. Horrela, tribuko umerik ez da hil azken hamarkadetan, azken mendeetan. Hori bai; kawakuraren bizitzan une bat iritsitakoan, bere irrikak bizitzarekin, tribuarekin eta ama naturarekin bete dituela sentitzen duenean, lepotik kentzen du manguarea eta, beraz, Heriotza libre da berarekin eramateko, nahi izaten duenean.

Antonio de La Roda, Espainiako aurreratua eta Francisco de Orellanaren neke-laguna (karibe indioek hil zuten arte), kawakuren oihaneko zokoak arakatzen zituen espedizio txiki baten burua zen. Espainarrek tribuaren herrixkatik bi legoa eskasera errekonozimendu kanpamentu bat ezarri zuten. Horregatik Antoniok izan zuen laster Heriotzari zeramanarengana hurbiltzea eragozten zion kutun zoragarriaren berri. Izarrez betetako gau batean, bere lagunei abisatu gabe, arriskuez eta pozoiez jositako oihan itxian sartu, eta kawakurak bizi ziren soilgunera iritsi zen. Isil-isilik, garo hostoz eta adarrez egindako etxola batera hurbildu zen, eta hiru ilargi bete gabe zituen haurtxo bati kendu zion kutuna.

Handik urte batzuetara, Antonio Espainiara itzuli zen, ospe eta aintzaz beterik, kalinago indiarrak garaitu eta haien urre guztia kendu ondoren. Etxe aberatseko neska gazte batekin ezkondu eta Ocaña hiribildu nobleko jauregitxo batean bizitzera erretiratu zen. Bi hamarkada geroago, Heriotzak atea jo zionean, esku hutsik itzuli behar izan zuen bere bizileku tristera: Antonioren bularrean distiratzen zuen manguareak arima hartzea eragozten zion. Hamar urte geroago itzuli zen. Eta gero beste hamar. Baina bisita bakoitzean, Heriotzak ikusten zuen zurtuta nola ihes egiten zitzaion hilkor hori. Heriotza bera administratzaile bakarra zen halabeharrezko patu unibertsalaz trufatzen zen lehendabiziko gizakia zen Antonio.

Emaztea eraman zion. Seme-alabak. Bilobak. Antoniok Heriotza zelatan zeukan, gau eta egun, manguarea noiz kenduko zain, eta horrela lan hutsezina burutu ahal izateko. Dena alferrik izan zen. Antonioren arimak taupadaka jarraitzen zuen astiro baina ezinbestean zahartzen ari zen gorputz horretan. Bata bestearen atzetik errege, balido eta aita santuen izenak etorri ziren. Gerra eta izurriteetatik bizirik atera zen. Birbilobak eta herenilobak ezagutu zituen. Eta Heriotza, hutsezinaren talaian jarria, etsita zegoen. Azkenean, bere gogoz kontra, Satan bere lagun ona imitatzea erabaki zuen, eta iheslaria engainatzeko trikimailu bat antolatu zuen.

Alargun aberats batez mozorrotu zen, Indietatik Sevillara oropel eta luxuz beterik iritsi berria. Antonio zaharraren begiak zur eta lur geratu ziren altxorrez betetako hogei gurdi baino gehiago ikusi zituztenean jauregitxoaren ate aurrean. Arkabuzarien gudaroste batek babesturik, dama ederrak ostatua eskatu zion. Madrilera joan zen, Felipe IV.a erregearen aurrean audientzian aurkeztera. Gero, bere senar zenaren jarauntsitako dukerri bat hartuko zuen iparraldean. Antonio bera izan zen damari logelaraino lagundu ziona, non berak nahi adina gau atseden har zezakeela ziurtatu baitzion.

Bazkalosteko solasaldian alargunak, inozo eta xaloa, bere aberastasunen jatorria aitortu zion Antoniori.
- Erregea ikustera joaten banaiz, nire zorionaren iturria emateko da. Zilarrezko kutxa batean gordetzen dudan lepoko bat da, nire senar zenak Amazoniako tribu bateko nagusiari kendu ziola. Bitxi hori lepoan jartzen duenak urre bihurtzen du bere gorputza ukitzen duen edozer gauza. Horregatik, erabiltzen den guztietan, biluzi egon behar izaten da. - Gorritu zen dama.- Bestela, gorputza urrezko jantzi gogor eta kementsu baten preso geratzen da, non ito ere hil daitekeen. Hainbeste aberastasun ditut jadanik, ez bainituzke hamar bizitzatan agortuko. Lepokoa erabilgarriagoa izango da gure errege maitearen eskuetan, eta ez meneko apal horrenenetan.

Ez zuen lapurtzeko asmorik. Ezta gutxiagorik ere. Baina haren ondarea handitzea ondo legokeen, urrezko dobloi gutxi batzuekin bazen ere. Horregatik, gaua erori zenean eta jauregi osoa isilik zegoenean, Antonio diskrezioz sartu zen damaren gelan, lepoko magikoa gordetzen zuen kutxatila hartu eta bere gelara itzuli zen. Erantzi eta gau-mahaian manguarea utzi ondoren, lepoan jarri zuen talisman bikain hura. Bat-batean sekulako ahuldadea sentitu zuen, lepoko horrek hainbat arroa pisatzen balitu bezala, eta lurrera erori zen, geldi-geldi, indar ikaragarriz preso. Tranpa bat zela konturatu zenerako, beranduegia zen: bere besoek ezin zuten lepoko gaiztoa lepotik kendu. Bere zangoak, zoruaren gainean tolestuta, ezin ziren heldu mahaitxora, non kutunak atseden hartzen baitzuen.

- Hemen zaitut, azkenean, Antonio.- Esan zuen Heriotzak gelan sartzean, bere ohiko jantzi beltzak berreskuratu zituelarik.- Berrogeita hamar urte izan dira. Berrogeita hamar. Zure hezurrak zizareek marruskatuta egon beharko lukete hilobi baten barruan, eta hona hemen zuk zure aberastasuna gizendu nahian. Satanek arrazoi du: gizakien gutizia bizitzeko desioa baino sentimendu indartsuagoa da.
Gizon makurra lepokotik askatu eta janzteko eskatu zion.

- Oraindik ez nago prest zurekin joateko, Heriotza. Eman iezazkidazu, mesedez, hilabete batzuk, egun batzuk gutxienez, mundu honetan artean bizirik dirauten lagun maite bakanei agur esan ahal izateko.
Ez. Hori ez zen hilkor baten bizitza gehiago luzatzeko arrazoi bat. Zenbat bizitza moztu zituen garaia baino lehen! Zenbat unerik txarrenetan! Zenbat hain bidegabeki, non Heriotza berak ere mina eta pena sentitzen baitzituen! Antoniok, ordea, ez zuen amore ematen. Hainbeste bizi izan zen, ezen bizitza ez baitzaion premia bat izaten, baizik eta adikzio bat, kosta ahala kosta mantendu behar zuen obsesio bat. Bere gelako mahai txiki batean zegoen xake jokoa ikusi zuen. Bere azken aukera zen. Heriotzak irribarre egin zuen: nola ez zuen jokatuko partida bat halabeharrezko patuari ihes egiteko bezain maltzurra izan zen hilkor bakarrarekin?

- Zuriekin jolastuko zara. Esan gabe doa, garaitzen banauzu, bizia barkatuko dizudala.
Antoniok bi lauki mugitu zituen errege zaldiaren peoia. Heriotzak gauza bera egin zuen erreginaren peoiarekin. Ondoren, Antoniok alfila zaldiaren aurrean jarri zuen. Heriotzak irribarre egin zuen: tranpa hori bera egiten saiatu zitzaion, hamarkada batzuk lehenago, Leonardo Da Vinci ona. Edo Michelangelo izan ote zen?

Ordu erdiko jolasaren ondoren, Antonioren piezak gainditu eta gero, Heriotzak bere sega zorrotza altxatu zuen Antonio atsekabetuaren begiradaren aurrean. Ebaketa zuhur batez, arima moztu eta bere mundura eraman zuen.

Gaueko mahaitxoan abandonatutako manguarea hildakoaren hereniloba batek jaso zuen, hileta baino lehentxeago. Neska gazteak bitxi arraro hori errekonozitu zuen. Betidanik ikusi izan zuen bere herenaitonaren lepoan zintzilikatuta. Hilobira jaitsi baino lehen, herenilobak hilkutxa ireki eta hildakoaren lepoaren inguruan jarri zuen kutuna. Batzuek diote kutunak bizia itzuli ziola Antoniori, eta oraindik ere Ocañako hilerriren baten azpian bizi dela, hilkutxan sartuta. Gau eta egun oinazetzen da, termitek jandako egurren gainean etzanda: hainbeste urtez saihestu zuen Heriotzari itxaroten dio, mendeetan zehar giltzapetua izan den infernu horretatik laguntzera noiz etorriko zain.